Widok smutnych oczu w schronisku porusza do głębi. Impuls, żeby „uratować choć jednego”, jest bardzo ludzki, ale adopcja psa lub kota to nie jednorazowy gest, tylko decyzja na lata. Dobrym testem jest danie sobie czasu: jeśli myśl o konkretnym zwierzęciu wraca po tygodniu, dwóch, a wciąż jesteś gotów zmienić dom i nawyki, sygnał jest pozytywny. Jeśli po kilku dniach entuzjazm słabnie, być może emocje były silniejsze niż gotowość.
Pomaga też chłodna lista „za” i „przeciw”. Nie tylko w głowie – zapisana na kartce, wspólnie z rodziną. Uwzględnij nie tylko to, czego ty chcesz, ale również to, czego mogą potrzebować dzieci, seniorzy w domu czy inni domownicy, którzy boją się zwierząt albo mają alergię. Adopcja psa z schroniska lub kota po przejściach to dodatkowy poziom odpowiedzialności – takie zwierzę częściej potrzebuje cierpliwości, wsparcia behawiorysty i większej elastyczności.
Kryteria gotowości: czas, pieniądze, plany życiowe
Najbardziej niedocenianym zasobem przy adopcji jest czas. Pies średnio potrzebuje kilku spacerów dziennie – w tym przynajmniej dwóch dłuższych. Do tego dochodzi czas na zabawę, naukę podstawowych komend, wizyty u lekarza weterynarii. Kot jest mniej absorbujący pod względem spacerów, ale wymaga interakcji, zabawy, sprzątania kuwety, obserwacji zdrowia i zachowania. Jeśli twoje życie polega na częstych wyjazdach, nadgodzinach i nagłych delegacjach, trzeba szczerze ocenić, czy da się w ten grafik wkomponować żywą istotę.
Druga kwestia to finanse. Stałe wydatki to między innymi:
karma dobrej jakości (dostosowana do wieku, wagi i stanu zdrowia),
profilaktyka weterynaryjna (szczepienia, odrobaczanie, preparaty na kleszcze i pchły),
podstawowa wyprawka,
okazjonalne badania (krew, mocz, USG u zwierząt starszych lub schorowanych).
Do tego dochodzą nagłe koszty – leczenie po wypadku, choroba przewlekła, zabieg chirurgiczny. Jeśli domowy budżet jest napięty do granic, rozsądniej jest najpierw poprawić swoją stabilność finansową, a dopiero potem decydować o adopcji.
Istotne są także plany na najbliższe lata: przeprowadzka do innego kraju, planowana emigracja, rozwód, dziecko w drodze, niepewna sytuacja zawodowa. Zwierzę źle znosi chaos i zmianę opiekunów. Jeśli wiesz, że w najbliższym czasie twoje życie będzie „w remoncie”, adopcja może poczekać, aż fundamenty się ustabilizują.
Pies czy kot – dopasowanie do stylu życia
Adopcja kota do mieszkania bywa lepszym wyborem dla osób, które nie chcą lub nie mogą wychodzić kilka razy dziennie na spacer. Kot większość dnia przesypia, ale wymaga bezpiecznej, dobrze zorganizowanej przestrzeni oraz stymulacji (zabawki, drapaki, kryjówki, wspinaczka). Dla introwertyków lub osób ceniących ciszę kot często jest naturalnym wyborem, o ile zaakceptują charakterystyczną „kocią niezależność”.
Pies silniej angażuje człowieka. Potrzebuje spacerów, nauki zasad, konsekwencji i kontaktu z opiekunem. Dobrze odnajduje się w domach aktywnych rodzin, osób lubiących ruch, długie spacery czy bieganie. Pies, który ma codziennie zapewniony ruch i pracę umysłową, rzadziej przejawia problemy behawioralne. Jeśli jednak praca wymusza twoją nieobecność przez 10–12 godzin dziennie, adopcja psa może być zwyczajnie nieuczciwa wobec zwierzęcia.
Dorosłe zwierzę czy młode – różnice w codzienności
Dorosły pies lub kot często jest stabilniejszy w zachowaniu, przewidywalny i mniej wymagający ruchowo (szczególnie w średnim wieku). Bywa już nauczony czystości, reaguje na podstawowe komendy, ma wykształcony charakter. W schronisku lub domu tymczasowym łatwiej ocenić, jak reaguje na dzieci, inne zwierzęta czy hałas. Przy adopcji dorosłego zwierzęcia kluczowe jest sprawdzenie stanu zdrowia – niektóre choroby przewlekłe oznaczają wyższe koszty, ale też uczą regularności i troski.
Szczeniak czy kociak to „biała kartka”, ale też ogrom pracy. Nocne wstawanie, nauka czystości, zjadanie wszystkiego z podłogi, okresy lęku rozwojowego, gryzienie przedmiotów i rąk – to codzienność, na którą trzeba mieć energię i cierpliwość. Adaptacja psa po przejściach w wieku szczenięcym to osobny temat: zwierzę może łączyć typowe zachowania „malucha” z doświadczeniem traumy, co wymaga dużego wsparcia behawioralnego.
Kiedy lepiej odłożyć adopcję na później
Są sytuacje, w których nawet ogromna miłość do zwierząt nie równoważy chaosu w domu. Jeśli właśnie trwa generalny remont, w mieszkaniu jest kurz, huk i ciągła zmiana przestrzeni, przyjęcie lękliwego psa lub kota to przepis na potężny stres dla wszystkich. Podobnie, gdy w rodzinie trwa kryzys, częste awantury, grozi rozstanie lub przeprowadzka – zwierzę nie powinno być „lekiem” na problemy dorosłych.
Dopasowanie zwierzęcia do mieszkania i stylu życia
Analiza warunków mieszkaniowych
Przygotowanie domu na psa lub kota zaczyna się „na zimno” – od analizy metrażu, sąsiedztwa i regulaminu wspólnoty. Niektóre wspólnoty mieszkaniowe wprowadzają ograniczenia dotyczące liczby zwierząt w lokalu, zasad korzystania z windy czy obecności psów na terenie zielonym. Warto te zapisy poznać, zanim podpiszesz umowę adopcyjną.
Małe mieszkanie nie wyklucza adopcji, ale wymusza rozsądny wybór. Duży, energiczny pies w kawalerce z cienkimi ścianami i nerwowymi sąsiadami to potencjalne źródło konfliktów. Z kolei kot, który nie ma żadnej możliwości wspinania się, chowania i obserwowania świata z wysokości, może zacząć przejawiać zachowania problemowe (nadmierne miauczenie, niszczenie mebli).
Temperament zwierzęcia a aktywność domowników
Temperament psa czy kota musi pasować do twojego tempa życia. Jeśli w weekendy leżysz z książką i marzysz o ciszy, pies „nakręcony” na ciągły ruch, aporty i aktywności sportowe prędzej czy później zacznie frustrować i ciebie, i siebie. W schronisku bywają psy spokojniejsze, „kanapowe”, jak i te wulkaniczne; dobry wolontariusz potrafi wskazać, które zwierzę będzie odpowiadać bardziej statycznej rodzinie.
U kotów różnice są równie widoczne. Jedne uwielbiają intensywną zabawę, inne wolą obserwować z dystansu. Adaptacja kota lękliwego w bardzo głośnym domu (małe dzieci, częste imprezy, głośna muzyka) może ciągnąć się miesiącami, a zwierzę w ogóle nie wydostanie się z pod łóżka. To nie znaczy, że taka rodzina nie może mieć kota – po prostu lepszy będzie spokojniejszy, pewniejszy siebie osobnik, który nie załamie się przy każdym hałasie.
Zwierzę w domu z dziećmi, nastolatkami i seniorem
Dom z małymi dziećmi ma swoje specyficzne wyzwania. Trzylatek nie odczytuje sygnałów ostrzegawczych zwierzęcia, łapie za ogon, przytula zbyt mocno, podbiega gwałtownie. Dlatego do domu z maluchem lepiej adoptować psa o łagodnym, stabilnym charakterze, bez historii agresji, albo kota zrównoważonego, przyzwyczajonego do dzieci. Bardzo lękliwe zwierzę może zareagować obronnie, a wtedy nawet mały „klaps” łapą czy zębami staje się dramatem.
Nastolatki potrafią budować piękne relacje ze zwierzętami, ale często ich życie jest nieregularne: szkoła, zajęcia dodatkowe, spotkania ze znajomymi. Jeśli ty pracujesz długo, a liczysz na to, że nastolatek przejmie większość obowiązków, upewnij się, że naprawdę tego chce, rozumie odpowiedzialność i potrafi konsekwentnie działać. Dobrą praktyką jest powierzenie części obowiązków już „na sucho” – np. regularne podlewanie roślin czy karmienie rybek – i obserwacja, jak sobie z tym radzi.
Senior w domu to inny typ wyzwania. Z jednej strony ma często więcej czasu, z drugiej – mniej sił fizycznych. Dla wielu starszych osób spokojny kot lub niewielki, łagodny pies to ogromne wsparcie emocjonalne. W takiej sytuacji przy wyborze zwierzęcia trzeba jednak brać pod uwagę możliwość upadku na spacerze, ciągnięcia na smyczy czy ryzyko potknięcia się o przebiegającego zwierzaka. Dobry wybór to łagodne zwierzę o średnim lub niskim poziomie energii.
Lorem ipsum aside, realny przykład: jedna z rodzin opisanych na blogu Zdrowie zwierząt zdecydowała się przesunąć adopcję o kilka miesięcy, aż do zakończenia terapii małżeńskiej i ustabilizowania sytuacji zawodowej. Dzięki temu, gdy pies wreszcie pojawił się w domu, dostał spokojne, przewidywalne warunki, a nie środek emocjonalnego pola bitwy.
Zwierzę przy pracy po 8–10 godzin dziennie
Jeśli większość dnia spędzasz poza domem, adopcja kota jest zwykle łatwiejsza organizacyjnie niż adopcja psa. Kot, mając dostęp do kuwety, wody, jedzenia i bodźców środowiskowych (okno, półki, zabawki), zwykle lepiej znosi samotność. Potrzebuje jednak nadrabiania kontaktu po powrocie opiekuna – pieszczot, zabawy, uwagi. Nie jest „rośliną doniczkową”, którą wystarczy nakarmić.
Pies w takiej sytuacji wymaga realnego wsparcia: osoby, która przyjdzie w ciągu dnia na spacer, dog-walkera, sąsiada lub rodziny. Zostawienie psa na 10 godzin samego w mieszkaniu, dzień po dniu, grozi problemami z czystością, lękiem separacyjnym, niszczeniem przedmiotów czy nadmiernym szczekaniem. Jeśli nie ma szans na pomoc z zewnątrz, lepiej rozważyć adopcję kota lub poczekać na zmianę trybu pracy.
Znaczenie rozmowy z wolontariuszem i behawiorystą
Dobór zwierzęcia „po zdjęciu z Internetu” bywa zdradliwy. O wiele lepszym sposobem jest rozmowa z osobami, które znają konkretnego psa czy kota: wolontariuszem, opiekunem z domu tymczasowego, behawiorystą współpracującym ze schroniskiem. Potrafią powiedzieć, jak zwierzę reaguje na dotyk, obce osoby, inne psy, koty, dzieci, głośne dźwięki, jazdę samochodem.
Warto mieć listę konkretnych pytań: czy pies boi się mężczyzn, jak znosi zostawanie sam w boksie, czy kot korzysta z kuwety, czy reaguje agresją na dotyk brzucha, czy jest łagodny przy zabiegach pielęgnacyjnych. Takie informacje są bezcenne przy przygotowaniu domu na kota lękliwego lub psa po przejściach – można od razu zaplanować kryjówki, zabezpieczenia i pierwsze kroki socjalizacji.
Bezpieczna przestrzeń – jak przygotować dom na nowe zwierzę
Mieszkanie oczami psa i kota
Dla człowieka mieszkanie to głównie meble i sprzęty. Dla psa i kota to labirynt bodźców: zapachów, dźwięków, kątów, w których można się schować lub utknąć. Z perspektywy czworonoga kuszące są śmietniki, talerze na blacie, otwarte szafki, kable, rośliny i wszystko, co da się przegryźć lub zrzucić. Jednocześnie przerażające mogą być odkurzacz, pralka w trakcie wirowania, głośna muzyka, krzyki czy nieprzewidywalne ruchy dzieci.
Przygotowanie domu na psa i przygotowanie domu na kota łączy jeden cel: minimalizacja ryzyka wypadku. Nie da się wyeliminować go całkowicie, ale można mocno ograniczyć. Pierwszy krok to dosłowne „zejście do poziomu zwierzęcia” – kucnięcie i obejrzenie mieszkania z wysokości 30–40 cm, wypatrując kabli, gwoździ, ostrych krawędzi, drobnych przedmiotów, które mogą zostać połknięte.
Zabezpieczenie okien, balkonu i drzwi
Bezpieczeństwo kota w domu w ogromnej mierze zależy od zabezpieczenia okien i balkonu. Koty potrafią wypaść nawet z niskich pięter, jeśli polują na ptaka lub owada. Uchylone okna typu „rozwierano–uchylne” są szczególnie niebezpieczne – kot może utknąć w wąskiej szczelinie, doznając poważnych obrażeń. Standardem powinny być solidne siatki na okna i balkon, zamontowane na stałe, o odpowiedniej wytrzymałości.
Psy rzadziej wypadają z okna, ale mogą samoistnie otworzyć niedomknięte drzwi balkonowe lub wybiec na klatkę schodową, gdy ktoś je uchyli. Warto zadbać o zamki w drzwiach, samozamykacze na furtce, a przy wejściu do mieszkania – o „śluzę” w postaci przedsionka lub bramki, która oddzieli psa od wyjścia, gdy drzwi są chwilowo otwarte.
Ukryte zagrożenia w domu
Wiele zagrożeń jest niewidocznych na pierwszy rzut oka, ale dla psa lub kota stanowi realne niebezpieczeństwo. Lista najczęstszych problemów obejmuje:
Kable – kuszą szczególnie młode zwierzęta; można je spiąć w peszle, ukryć w listwach przypodłogowych lub za meblami.
Rośliny trujące – lilie, filodendrony, diffenbachie, skrzydłokwiaty, draceny, aloes i wiele innych; koty lubią podgryzać liście, co może skończyć się zatruciem.
Substancje toksyczne, które trzeba zabezpieczyć
W niemal każdym domu znajdują się substancje, które dla psa lub kota są silnie toksyczne, choć dla człowieka wyglądają niewinnie. Chodzi nie tylko o środki chemiczne w oczywistych butelkach z ostrzeżeniami, ale także o żywność czy leki.
Środki czystości i detergenty – płyny do podłóg, wybielacze, środki do WC, tabletki do zmywarki. Powinny być w zamkniętej szafce, najlepiej na wysokości.
Leki ludzkie – przeciwbólowe, na przeziębienie, suplementy. Nawet pojedyncza tabletka może być groźna. Nie zostawia się ich na stoliku nocnym, na blacie czy w torebce na podłodze.
Pestycydy i trutki – preparaty na mrówki, ślimaki, trutki na myszy i szczury. W domu z psem lub kotem nie powinno być ich w ogóle, a jeśli już muszą być użyte np. w piwnicy, to wyłącznie w sposób opisany przez specjalistę i bez fizycznego dostępu zwierzęcia.
Oleje eteryczne i kadzidła – niektóre (szczególnie dla kotów) są toksyczne przy wdychaniu lub lizaniu. Dyfuzory i buteleczki z olejkami warto trzymać poza zasięgiem, a jeśli kot ma astmę lub problemy oddechowe – z nich zrezygnować.
Kosmetyki – kremy do rąk, maści, perfumy, produkty z zawartością cynku lub steroidów. Psy lubią zlizywać zapachowe produkty ze skóry opiekuna; po aplikacji kremów dobrze jest umyć ręce, zanim poda się zwierzęciu smakołyk.
Do tego dochodzi żywność toksyczna: czekolada, winogrona i rodzynki, ksylitol (często w gumach do żucia, pastach do zębów, niektórych fit-słodyczach), cebula, czosnek, alkohol. Kosz na śmieci z resztkami jedzenia najlepiej ustawić w zamykanej szafce lub wybrać model z ciężką, dobrze domykającą się pokrywą.
Pułapki w łazience, kuchni i przedpokoju
Najwięcej „pułapek” kryje się w pomieszczeniach technicznych, gdzie łączą się śliskie powierzchnie, chemia gospodarcza i niewielkie przestrzenie.
Łazienka – otwarta pralka lub suszarka to dla kota potencjalna kryjówka. Przed włączeniem programu trzeba sprawdzać bęben. Wanny i toalety z wodą, śliskie brzegi umywalek, ostre krawędzie metalowych koszy na pranie – to kolejne miejsca, w których zwierzę może się poślizgnąć lub zaklinować.
Kuchnia – płyta indukcyjna lub gazowa, rozgrzane garnki, ostre noże wysunięte na blat. Pies sięgnie pyskiem, kot wskoczy z ciekawości. Noże i szkło powinny być odsunięte od krawędzi, a gorących naczyń lepiej nie zostawiać bez nadzoru.
Przedpokój – torby, plecaki i buty, w których mogą znajdować się gumy z ksylitolem, tabletki, kawałki jedzenia. Wiele zatruć wynika z „plądrowania” otwartych toreb po powrocie domowników.
Dobrym nawykiem staje się szybkie „skanowanie” mieszkania przed wyjściem: czy pralka jest zamknięta, czy na stole nie zostały leki lub jedzenie, czy okna i balkon są zabezpieczone.
Strefy odpoczynku, zabawy i jedzenia
Bezpieczny dom to nie tylko brak zagrożeń, ale też przewidywalne, jasno zdefiniowane miejsca dla zwierzęcia. Pies czy kot szybciej się uspokaja, jeśli wie, gdzie może się schować, gdzie zjeść w spokoju i gdzie ma szansę na zabawę bez ciągłego „nie ruszaj”.
Dobrze jest zaplanować co najmniej trzy strefy:
Strefa wyciszenia – legowisko, budka, klatka kennelowa (jeśli jest wprowadzana pozytywnie), koc czy mata w miejscu, w którym nie ma ciągłego ruchu. W przypadku kota może to być także wysoka półka lub hamak przy oknie. Zasada: nikt nie przeszkadza zwierzęciu, gdy się tam uda.
Strefa jedzenia – miski z wodą i jedzeniem ustawione tak, by nie były przy samym przejściu. Koty zwykle wolą mieć miskę z wodą w pewnym oddaleniu od jedzenia. W domu z kilkoma zwierzętami trzeba przewidzieć możliwość karmienia osobno, np. kota na blacie lub półce, psa w innym pomieszczeniu.
Strefa aktywności – miejsce na zabawę, przeciąganie, węszenie. Dla psa może to być kawałek pokoju z matą węchową i zabawkami, dla kota – drapak, tunel, zestaw kartonów, gdzie można polować na wędkę.
Jeśli dom jest niewielki, strefy mogą się częściowo nakładać, ale kluczowe jest, by zwierzę miało choć jedno miejsce, w którym nikt go nie dotyka ani nie zaczepia.
Źródło: Pexels | Autor: Kampus Production
Wyprawka dla adoptowanego psa lub kota – rzeczy praktyczne, a nie zbędne gadżety
Podstawowe wyposażenie dla psa
Przy kompletowaniu wyprawki łatwo dać się ponieść reklamom i modzie. Tymczasem najważniejsze są rzeczy podstawowe, dobrej jakości, dopasowane do konkretnego psa.
Obroża lub szelki – lepiej od razu zainwestować w regulowane, solidne szelki typu „Y” lub „guard”, które nie uciskają barków i z których trudniej się wyswobodzić. Obroża może służyć jako nośnik adresówki, ale nie musi być głównym punktem mocowania smyczy.
Adresówka i zabezpieczenie identyfikacyjne – metalowa lub silikonowa zawieszka z numerem telefonu. Jeśli pies ma już czip, dobrze jest od razu zaktualizować dane w bazie. Adresówka to „pierwsza linia” – znalazca nie musi szukać czytnika.
Smycz – zwykła, 3–5-metrowa smycz z taśmy lub liny jest znacznie bezpieczniejsza na początek niż flexi. Dłuższa linka treningowa (7–10 m) przydaje się na spacery w terenie, nim pies nauczy się wracać na przywołanie.
Legowisko lub mata – nie musi być drogie, ale powinno być łatwe do prania. Dla starszego psa warto wybrać legowisko ortopedyczne z grubszą pianką, odciążające stawy.
Miski – stabilne, nierzadko lepiej sprawdzają się metalowe niż plastikowe (łatwiejsze do utrzymania w czystości, mniej chłoną zapachy). W domu z dziećmi dobrym pomysłem jest ustawienie misek tak, by dzieci do nich „z automatu” nie zaglądały.
Podstawowe zabawki – 2–3 egzemplarze różnych typów: coś do żucia (legalny gryzak, kong), coś do przeciągania, coś do turlania. Nie ma sensu kupować całego kosza zabawek na start – lepiej obserwować, co pies lubi.
Podstawowe wyposażenie dla kota
W przypadku kota kluczowe jest połączenie bezpieczeństwa, higieny i możliwości realizowania naturalnych zachowań: drapania, wspinania się, polowania.
Kuweta – wystarczająco duża, by kot mógł się w niej swobodnie obrócić. Dla jednego kota najczęściej sprawdza się kuweta odkryta z wysokimi brzegami lub zakryta, jeśli kot nie boi się ograniczonych przestrzeni. Zasada ogólna: liczba kuwet = liczba kotów + 1, o ile pozwala na to metraż.
Żwirek – większość kotów dobrze akceptuje żwirki zbrylające o drobnej frakcji. Zmiana rodzaju żwirku tuż po adopcji bywa powodem „wpadek” poza kuwetą, dlatego warto zacząć od tego, który zna kot, a potem stopniowo mieszać z innym, jeśli jest taka potrzeba.
Drapak – pionowy, stabilny, sięgający przynajmniej do wysokości klatki piersiowej człowieka, albo rozbudowane drzewko. Dla kotów preferujących drapanie poziome przydadzą się maty z sizalu lub tektury.
Transporter – sztywny, dobrze wentylowany, otwierany od góry lub z przodu. Powinien stać w domu „na stałe” jako kryjówka, a nie pojawiać się tylko przy wizytach u weterynarza.
Miski na wodę i jedzenie – szerokie, płytkie, by nie drażniły wibrysów (wąsów). Woda może stać w kilku miejscach mieszkania; część kotów chętniej pije z fontanny.
Zabawki interaktywne – minimum jedna wędka (z piórkami lub tasiemkami), piłeczki, myszki. Dużo kotów ceni proste kartony bardziej niż rozbudowane, drogie gadżety.
Produkty i akcesoria przydatne dla obu gatunków
Niezależnie od tego, czy do domu trafia pies czy kot, istnieje kilka uniwersalnych kategorii wyposażenia.
Środki do sprzątania „awaryjnego” – preparat enzymatyczny do usuwania zapachów moczu i kału, ręczniki papierowe, zapasowy koc na legowisko. Dzięki neutralizacji zapachu zwierzę mniejszą ma chęć powtarzać załatwianie się w tym samym miejscu.
Podstawowe akcesoria pielęgnacyjne – szczotka lub zgrzebło dopasowane do rodzaju sierści, cążki do pazurów (jeśli planowane jest samodzielne obcinanie), delikatny szampon zwierzęcy (dla psów) lub nawilżane chusteczki bez alkoholu do przetarcia łap.
Apteczka zwierzęca – gaziki, bandaże elastyczne, sól fizjologiczna do przemywania oczu, numer do najbliższej lecznicy zapisany przy drzwiach lub w telefonie. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dobiera wyłącznie lekarz weterynarii – nie stosuje się na własną rękę ludzkich odpowiedników.
Przenośne zabezpieczenie – dla psa kaganiec fizjologiczny (dobrany z pomocą specjalisty), dla kota dodatkowy koc lub ręcznik do bezpiecznego chwytania, jeśli trzeba będzie szybko przetransportować zwierzę do gabinetu weterynaryjnego.
Rzeczy, które często są zbędne lub przedwczesne
Istnieje grupa akcesoriów, na które wiele osób wydaje pieniądze, a które albo nie są potrzebne na początku, albo mogą wręcz utrudnić adaptację.
Duże ilości zabawek – zwierzę dopiero poznaje dom, poziom stresu jest wysoki. Nadmiar bodźców nie pomaga. Lepiej mieć kilka prostych zabawek i dokładać kolejne, gdy pies czy kot zacznie się nimi realnie interesować.
Zaawansowane gadżety treningowe – elektroniczne obroże, dźwiękowe odstraszacze, „magiczne” urządzenia mające rozwiązać problemy behawioralne bez pracy opiekuna. Przy adoptowanym zwierzęciu kluczowe są cierpliwość, konsekwencja i ewentualna współpraca z behawiorystą.
Ubranka „modowe” – poza psami krótkowłosymi, chorymi lub w bardzo niskich temperaturach większość zwierząt nie potrzebuje rozbudowanej garderoby. Na starcie ważniejsze są dobre spacery i poczucie bezpieczeństwa niż kolor płaszczyka.
Nowa karma w dużych ilościach – sensownie jest na początek kupić mniejsze opakowanie karmy, najlepiej tej, którą pies czy kot jadł w poprzednim miejscu pobytu. Zmiany wprowadzane później powinny być stopniowe.
Przygotowanie domowników – zasady i podział obowiązków
Ustalenie zasad jeszcze przed adopcją
Największe problemy w pierwszych tygodniach pojawiają się często nie z winy zwierzęcia, lecz z powodu braku spójności między domownikami. Jedna osoba pozwala psu wskakiwać na kanapę, druga tego zabrania; ktoś dokarmia kota przy stole, ktoś inny się złości, że zwierzę żebrze.
Przed adopcją warto spisać kilka prostych zasad, np.:
czy zwierzę może wchodzić na łóżka i kanapę, czy nie,
gdzie będzie stało legowisko/kuweta i czy są pomieszczenia „off limits”,
jak reagujemy na żebranie przy stole – konsekwentne ignorowanie lub kierowanie do legowiska,
jakie smakołyki są dozwolone i w jakich ilościach.
Jasne, zrozumiałe reguły pomagają zwierzęciu szybciej zorientować się w nowym środowisku. Jeśli każdy wymaga czegoś innego, pies czy kot będzie zagubiony i częściej testował granice.
Rozdzielenie obowiązków między dorosłych i dzieci
Odpowiedzialność formalna za zwierzę zawsze spoczywa na dorosłych, nawet jeśli deklarują, że „to pies dziecka”. Jednak już na etapie planowania trybu dnia można przydzielić zadania tak, by każdy miał swój wkład.
Dorośli – podejmują decyzje zdrowotne (szczepienia, leczenie, kastracja), organizują zakupy karmy i akcesoriów, dbają o regularne spacery lub zabawę, nadzorują kontakty dzieci ze zwierzęciem.
Rola dzieci w opiece – zadania „na miarę” wieku
Dzieci mogą być ogromnym wsparciem, jeśli dostaną zadania adekwatne do swoich możliwości i pod stałym, spokojnym nadzorem dorosłych.
Młodsze dzieci (3–7 lat) – mogą pomagać przy wsypywaniu karmy do miski (gdy ktoś dorosły odmierzy porcję), układać kocyk na legowisku, wybierać zabawkę na wspólną zabawę. Ważne, by nie nosiły zwierzęcia na rękach i nie ingerowały w karmienie ani sen.
Dzieci w wieku szkolnym (7–12 lat) – mogą samodzielnie sprzątać wokół misek, składać kuwety (po wcześniejszym opróżnieniu przez dorosłego), uczestniczyć w spacerach, uczyć prostych komend pod okiem opiekuna. Dobrze sprawdzają się „dyżury” tygodniowe, np. kto danego dnia nalewa świeżą wodę.
Nastolatki – często są realnymi współopiekunami. Można im powierzyć część spacerów, trening, a przy odpowiedzialnym podejściu – także wizyty u lekarza weterynarii (z upoważnieniem i jasnymi wytycznymi).
Dzieci uczą się poprzez obserwację. Jeśli dorosły sam krzyczy na psa czy bawi się z kotem wtedy, gdy ten wyraźnie się chowa, trudno wymagać od dziecka empatii i cierpliwości. Spójność zachowań dorosłych jest kluczowa.
Bezpieczne zasady kontaktu dziecka ze zwierzęciem
Jasne reguły chronią zarówno dziecko, jak i zwierzę. Można je zawiesić na lodówce w formie prostego kodeksu.
Nie przeszkadzamy, gdy pies/kot śpi lub je – brak wyjątku od tej reguły minimalizuje ryzyko „ostrzejszej” reakcji obronnej.
Nie podnosimy zwierzęcia na siłę – większość kotów i wiele psów nie lubi być noszonych. Jeśli chcą kontaktu, przychodzą same.
Dotyk tylko tam, gdzie zwierzę akceptuje – zwykle bezpieczne są bok ciała, szyja, klatka piersiowa. Ogon, łapy, pysk często są strefami „prywatnymi”.
Nie ganimy, nie ściskamy, nie przytulamy „na siłę” – przytulanie, które człowiek odczytuje jako czułość, dla psa czy kota może być unieruchomieniem i powodem narastającego stresu.
Zabawa tylko z użyciem zabawek – ręce służą do głaskania, nie do przepychanek. Szczególnie przy kotach zmniejsza to ryzyko drapania i gryzienia w zabawie.
Dobrze działa umawianie się na hasła, które dziecko rozumie, np. „daj mu spokój” jako sygnał natychmiastowego przerwania kontaktu. Wymaganie powinno być jasne, ale ton głosu dorosłego – spokojny, bez straszenia zwierzęciem.
Jak rozmawiać z dziećmi o odpowiedzialności i emocjach zwierzęcia
Przy adopcji zwierzęcia pojawia się szansa na rozmowę o granicach, empatii i konsekwencjach decyzji.
Prosty język – „Pies nie rozumie, że się spieszysz, ale czuje, że ciągniesz go mocno. Gdy będziemy się spieszyć, zaplanujemy krótszy spacer, ale spokojny”.
Odwołanie do doświadczeń dziecka – „Tak jak ty nie lubisz, kiedy ktoś zabiera ci zabawkę z ręki, tak kot nie lubi, gdy wyciągamy go z kryjówki”.
Konsekwencje, a nie groźby – zamiast „Jak będziesz go męczyć, ugryzie cię”, lepiej: „Jeśli kot widzi, że go ścigasz, może zacząć się bać i chować częściej. Chcemy, żeby czuł się z nami bezpiecznie”.
Wspólnie z dziećmi można też śledzić „postępy” zwierzęcia – kiedy pierwszy raz samo przyszło na kolana, kiedy zaczęło spokojnie spać w nowym miejscu. To buduje poczucie sprawstwa i uczy, że cierpliwość ma realne efekty.
Dzień adopcji – organizacja, transport i pierwsze godziny w domu
Przygotowanie logistyczne przed wyjazdem po zwierzę
Im więcej elementów zostanie dopiętych przed przyjazdem psa czy kota, tym spokojniej przebiegnie sam dzień adopcji. Dobrze, jeśli w domu są już przygotowane:
Legowisko lub kryjówka – ustawione w uzgodnionym wcześniej miejscu, z kocem, który może wchłonąć nowe zapachy.
Miski z wodą – ustawione z dala od ciągów komunikacyjnych; na jedzenie można poczekać, ale woda powinna być dostępna od razu.
Kuweta (dla kota) – z wysypanym już żwirkiem, w docelowym miejscu, do którego kot będzie miał łatwy dostęp.
Bramki, barierki, osłony – jeśli planowane jest ograniczenie dostępu do schodów czy kuchni, te zabezpieczenia powinny być już zamontowane.
Na sam wyjazd przyda się „mobilny zestaw”: ręczniki papierowe, woreczki na odchody, woda w butelce, kilka chusteczek nawilżanych, podstawowe smakołyki, zapasowy koc lub prześcieradło do przykrycia transportera.
Bezpieczny transport psa
Sposób przewiezienia psa zależy od wielkości zwierzęcia i konstrukcji samochodu, ale cel jest zawsze ten sam: bezpieczeństwo pasażerów i minimalizacja stresu.
Szelki samochodowe i pas – dla średnich i większych psów, przypinane do uchwytu ISOFIX lub zapięcia pasów. Zwykła obroża nie zabezpiecza odpowiednio przy gwałtownym hamowaniu.
Transporter – dla małych psów; powinien być stabilnie umieszczony (np. przypięty pasem) i w miarę możliwości ustawiony bokiem do kierunku jazdy, co poprawia komfort.
Brak „wolnej jazdy” – pies nie powinien poruszać się samodzielnie po aucie ani siedzieć na kolanach kierowcy czy pasażera z przodu.
W pierwszą drogę lepiej ruszyć bez dodatkowych „atrakcji”. Zamiast zatrzymywać się co kilka kilometrów „na zwiedzanie”, lepiej pojechać możliwie płynnie do domu. Wyjątkiem jest dłuższa trasa – wtedy krótki postój na spokojne załatwienie potrzeb fizjologicznych i łyk wody jest rozsądny.
Bezpieczny transport kota
Kot niemal zawsze powinien podróżować w transporterze. Nawet najspokojniejsze zwierzę może w panice zareagować na nieznane bodźce.
Transporter stabilny i zakryty – przykrycie go lekkim kocem lub ręcznikiem zmniejsza napływ bodźców wzrokowych i obniża napięcie.
Wkładka chłonna – ręcznik lub mata higieniczna na dnie transporterka ułatwia opanowanie ewentualnych „wpadek” z moczem czy wymiotami.
Brak wyjmowania kota w trasie – nawet jeśli miauczy. Wyjmowanie kota na parkingu czy w samochodzie grozi nagłą ucieczką.
Jeśli w poprzednim domu/tymczasie kot miał w transporterze swój kocyk, dobrze jest, jeśli może go zabrać. Znany zapach bywa dla kota jedynym „punktem odniesienia” w nowej rzeczywistości.
Pierwsze minuty po wejściu do domu – co zrobić, a czego unikać
Po przyjeździe ogromne znaczenie ma tempo wydarzeń. Naturalnym odruchem jest chęć pokazania wszystkiego naraz i natychmiastowe „powitanie rodziny”, ale dla świeżo adoptowanego zwierzęcia nadmiar bodźców może być przytłaczający.
Ograniczona liczba osób – najlepiej, gdy w pierwszej godzinie obecni są tylko najbliżsi opiekunowie. Odwiedziny dalszej rodziny czy znajomych warto odłożyć.
Spokojne wejście – bez okrzyków, biegania, podskakiwania wokół transportera czy psa.
Możliwość wycofania się – otwarty transporter lub dostępne legowisko powinny być od razu dostępne, bez blokowania wyjścia/zejścia.
Dobrą praktyką jest podzielenie ról: jedna osoba zajmuje się techniczną stroną (otwarcie transportera, odpięcie szelek), druga w tym czasie nadzoruje dzieci i pilnuje, by zachowywały ustalone wcześniej zasady.
Pierwsze godziny z adoptowanym psem
Nowy pies zwykle potrzebuje chwili, by zorientować się w przestrzeni i zapachach. Kolejność działań może wyglądać następująco:
Krótki spacer tuż przed wejściem – najlepiej w miejscu jak najbliżej domu. Pozwala psu załatwić potrzeby fizjologiczne i „przepalić” pierwsze napięcie.
Wejście na smyczy – bez ciągnięcia, ale też bez pozwalania na eksplorację każdego kąta od razu; lepiej przeprowadzić psa do strefy dziennej, gdzie czeka legowisko.
Swobodne obwąchanie najbliższej przestrzeni – pies może chodzić na smyczy lub luzem (jeśli mieszkanie jest bezpiecznie przygotowane), ważne jednak, by nie poganiać go i nie „ciągnąć za sobą”.
Prezentacja misek i legowiska – w spokojny sposób, bez zachęcania na siłę. Jeśli pies nie jest głodny czy spragniony, może z nich nie skorzystać od razu – to normalne.
Karmienie w pierwszych godzinach bywa dyskusyjne. Pies po stresującej podróży może mieć delikatny żołądek. Niewielka porcja znanej mu karmy podana po ustaniu największych emocji zwykle wystarczy. Jeśli pies odmawia jedzenia, ale pije, obserwacja i spokój są ważniejsze niż natychmiastowe „przekonywanie” go smaczkami.
Pierwsze godziny z adoptowanym kotem
Koty zazwyczaj lepiej adaptują się, gdy na początku mają do dyspozycji ograniczoną przestrzeń – np. jeden pokój. Taki „pokój startowy” jest dla kota bazą, z której dopiero później będzie eksplorował resztę mieszkania.
Transporter stawiamy w pokoju startowym – drzwi zostają otwarte, ale nikt nie zagląda do środka na siłę.
Kuweta, miski, legowisko/kryjówka – wszystko znajduje się w tym samym pomieszczeniu, ale nie tuż obok siebie (szczególnie kuweta i miski).
Cisza i ograniczony ruch – przez pierwszą godzinę dobrze jest głównie „być” w pokoju: poczytać książkę, siedzieć przy biurku, mówić normalnym, spokojnym głosem. Kot może obserwować z ukrycia.
Wiele kotów nie wychodzi z transportera od razu. Nie trzeba ich wyciągać – na dłuższą metę przynosi to więcej szkody niż pożytku. Jeśli po kilku godzinach kot nadal siedzi w transporterze, można wyjąć górną część, zostawiając dolną jako tymczasowe legowisko i delikatnie przykryć kocem fragment przestrzeni, aby dawał poczucie schronienia.
Reakcje, które mieszczą się w „normie” pierwszego dnia
Nowa sytuacja to silny stres. Wiele zachowań pierwszego dnia nie musi oznaczać poważnych problemów behawioralnych.
U psa – dyszenie, chodzenie po mieszkaniu „bez celu”, lekkie drżenie, niechęć do jedzenia, intensywne węszenie, szczekanie na odgłosy z klatki schodowej, próba trzymania się bardzo blisko jednej osoby.
U kota – chowanie się za meblami, syczenie przy próbie podejścia, brak apetytu przez kilka godzin, powiększone źrenice, miauczenie, załatwienie się poza kuwetą jednorazowo (zwłaszcza zaraz po długiej podróży).
Najczęściej po pierwszej nocy i kolejnym dniu poziom napięcia wyraźnie spada. Jeśli jednak zachowania lękowe są bardzo nasilone (np. pies przez wiele godzin bez przerwy wyje, kot nie pije i nie korzysta z kuwety), wskazany jest kontakt z lekarzem weterynarii lub behawiorystą.
Niektóre działania, choć wynikają z dobrych chęci, mogą znacząco utrudnić proces adaptacji.
Nachalnego głaskania i „oswajania na siłę” – zwierzę ma prawo odmówić kontaktu w pierwszych godzinach. Propozycja bliskości powinna iść z jego strony.
Kąpieli „na wejściu” – chyba że jest to absolutnie konieczne ze względów zdrowotnych i uzgodnione z lekarzem. Dla psa czy kota to dodatkowy stres.
Długich spacerów w zatłoczonych miejscach – jeśli pies nie zna miasta, galerie handlowe, ruchliwe ulice czy place zabaw pełne dzieci nie są dobrym pomysłem w pierwszych dniach.
Zmiany diety – mieszanie kilku nowych karm, podawanie wielu różnych przysmaków „żeby tylko zjadł” często kończy się biegunką, co dodatkowo obniża komfort zwierzęcia.
Przyjmowania gości – zasypanie psa czy kota nowymi osobami tuż po przyjeździe to niemal gwarancja przeciążenia bodźcami.
Pierwsza doba to przede wszystkim czas na obserwację i dawanie zwierzęciu poczucia przewidywalności: te same osoby w mieszkaniu, podobny ton głosu, znane miejsca (legowisko, kuweta), brak gwałtownych zmian.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jak sprawdzić, czy moja rodzina jest gotowa na adopcję psa lub kota?
Przede wszystkim przeanalizuj trzy obszary: czas, finanse i stabilność życiową. Jeśli możesz codziennie poświęcić zwierzęciu uwagę (spacery, zabawa, sprzątanie kuwety, obserwacja zdrowia), nie boisz się regularnych kosztów utrzymania oraz ewentualnych wydatków na leczenie, a twoje życie nie jest w ciągłym „remoncie” (przeprowadzka, rozwód, niepewna praca), jesteś bliżej odpowiedzialnej decyzji.
Dobrą praktyką jest wspólna rozmowa z domownikami i spisana lista „za” i „przeciw”. Jeśli po kilku tygodniach myśl o adopcji – i związanych z nią obowiązkach – nadal cię cieszy, a nie przeraża, to sygnał, że decyzja nie jest tylko emocjonalnym impulsem.
Co przygotować w domu przed przyjazdem adoptowanego psa lub kota?
Podstawą jest bezpieczna przestrzeń i prosta wyprawka. Dla psa będą to m.in. legowisko, miski, smycz i obroża lub szelki, zabawki, mata do lizania, ewentualnie klatka kennelowa jako „bezpieczna baza”. Dla kota – kuweta i żwirek, drapak, miski, legowisko lub kryjówka, zabawki oraz miejsce do obserwacji z wysokości (półki, koci drapak-wieża).
Przed przyjazdem zwierzęcia zabezpiecz kable, środki chemiczne, rośliny trujące dla zwierząt, uchylne okna (szczególnie przy kotach – siatki zabezpieczające na oknach/balkonie). Dobrze sprawdza się wydzielenie na pierwsze dni jednego spokojnego pokoju, gdzie pies lub kot będzie mógł się wyciszyć i powoli oswajać z nowym miejscem.
Czy do małego mieszkania lepszy będzie pies czy kot?
W małym mieszkaniu zwykle łatwiej odnajdzie się kot, pod warunkiem że zapewnisz mu „trzeci wymiar”: półki, drapaki, kryjówki, miejsce do wspinania i obserwacji. Kot spędza dużo czasu na odpoczynku, ale potrzebuje codziennej zabawy i stymulacji, inaczej może zacząć nadmiernie miauczeć lub niszczyć meble.
Pies w kawalerce też jest możliwy, ale wymaga bardzo konsekwentnego wychodzenia na spacery i rozładowywania energii poza domem. Duży, żywiołowy pies w małym, słabo wyciszonym mieszkaniu z wrażliwymi sąsiadami to częste źródło konfliktów. W takim przypadku lepszy będzie spokojniejszy, mniej aktywny pies średniej lub małej wielkości.
Czy lepiej adoptować szczeniaka/kociaka czy dorosłe zwierzę?
Zależy od twojego czasu, cierpliwości i doświadczenia. Młode zwierzę to „projekt od zera”: nauka czystości, częste wychodzenie (u psa także w nocy), gryzienie rozmaitych przedmiotów, fazy lękowe i potrzeba stałej kontroli. Jeśli pracujesz długo poza domem albo łatwo się frustrujesz, młody pies czy kot szybko cię przerośnie.
Dorosły pies lub kot jest zazwyczaj przewidywalniejszy, ma ukształtowany charakter i często zna już podstawowe zasady funkcjonowania w domu. W schronisku można sprawdzić, jak reaguje na dzieci, inne zwierzęta czy hałas. Trzeba jednak liczyć się z tym, że zwierzę dorosłe może mieć choroby przewlekłe albo bagaż trudnych doświadczeń, co wymaga spokojnego podejścia i gotowości do regularnych badań.
Jak przygotować dzieci na pojawienie się adoptowanego psa lub kota?
Najpierw jasno ustal zasady: nie wolno ciągnąć za ogon i uszy, przeszkadzać, gdy zwierzę je lub śpi, zaglądać na siłę do legowiska. Małe dzieci trzeba tego uczyć „na żywo”, pokazując, jak głaskać delikatnie, jak odczytywać proste sygnały dyskomfortu (warczenie, syczenie, odsuwanie się, merdanie ogonem w napięciu).
Dobrym rozwiązaniem jest też realistyczne omówienie obowiązków – np. że dziecko może nasypywać karmę czy pomagać w czesaniu, ale dorosły pozostaje głównym opiekunem. Warto też wybrać psa lub kota o łagodnym, stabilnym charakterze, bez historii agresji, a lękliwych zwierząt nie kierować do domów z bardzo ruchliwymi, głośnymi maluchami.
Kiedy lepiej odłożyć adopcję zwierzęcia na później?
Jeśli jesteś w trakcie generalnego remontu, przeprowadzki, rozwodu, masz bardzo niepewną sytuację zawodową albo silny kryzys w rodzinie, przyjęcie psa lub kota zwykle tylko zwiększy poziom stresu wszystkich domowników. Zwierzę źle znosi ciągły hałas, napiętą atmosferę i częste zmiany opiekunów.
Adopcja nie powinna być „plastrą” na problemy emocjonalne dorosłych czy dzieci. Jeśli liczysz, że pies „załatwi” brak ruchu, a kot „rozwiąże” samotność nastolatka, istnieje ryzyko rozczarowania i oddania zwierzęcia. Bezpieczniej jest ustabilizować podstawowe obszary życia, a dopiero potem zapraszać do domu nowego członka rodziny.
Jak dobrać psa lub kota do mojego stylu życia i charakteru?
Jeśli lubisz spokój, czytanie, domowe wieczory i nie przepadasz za codziennymi, długimi spacerami, lepszy będzie kot lub spokojniejszy, „kanapowy” pies. Z kolei przy aktywnym trybie życia – bieganiu, trekkingu, częstych wypadach za miasto – łatwiej będzie cię uszczęśliwić zrównoważonym, ale energicznym psem, który będzie partnerem do ruchu.
Przy adopcji pytaj wolontariuszy lub dom tymczasowy o temperament zwierzęcia: poziom energii, stosunek do ludzi, dzieci, innych zwierząt, reakcję na hałas. Im lepiej opiszesz swój typ dnia (godziny pracy, hobby, częstotliwość wyjazdów), tym większa szansa, że trafi do ciebie pies lub kot, który realnie odnajdzie się w twojej codzienności.
Najważniejsze punkty
Adopcja psa lub kota to wieloletnie zobowiązanie, a nie impuls serca – decyzję trzeba „przemodelować na chłodno”, dając sobie czas i rozpisując wspólną z rodziną listę plusów i minusów.
Kluczowe kryteria gotowości to czas, finanse i przewidywalność najbliższych lat: przy częstych wyjazdach, niestabilnym budżecie czy życiowym „remoncie” lepiej odłożyć przyjęcie zwierzęcia.
Pies wymaga codziennych spacerów, konsekwentnej nauki i dużej obecności opiekuna, natomiast kot jest mniej absorbujący ruchowo, ale potrzebuje kontaktu, zabawy i dobrze zorganizowanej, bezpiecznej przestrzeni.
Dorosłe zwierzę zwykle jest stabilniejsze, przewidywalne i często nauczone podstaw, ale może mieć choroby przewlekłe; młode (szczeniak lub kociak) oznacza intensywną pracę, naukę czystości, „niszczenie” i konieczność ogromnej cierpliwości.
Warunki mieszkaniowe i regulaminy wspólnoty muszą być sprawdzone z wyprzedzeniem – metraż, hałas, sąsiedzi czy zakazy na terenie osiedla mogą zadecydować, czy dany pies lub kot będzie mógł komfortowo żyć w tym miejscu.
Dopasowanie temperamentu zwierzęcia do tempa życia domowników jest kluczowe: energiczny pies w kanapowej rodzinie lub lękliwy kot w głośnym, chaotycznym domu to przepis na przewlekły stres dla obu stron.
Adopcja nie powinna być reakcją na kryzys w rodzinie, remont czy rozstanie – zwierzę nie zastąpi terapii ani nie „poskleja” relacji, za to bardzo silnie odczuje napięcie i brak stabilności w domu.
Opracowano na podstawie
Zasady adopcji zwierząt towarzyszących. Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce – kryteria gotowości do adopcji psa i kota, obowiązki opiekuna
Standardy ochrony zwierząt w schroniskach. Główny Inspektorat Weterynarii – zalecenia dot. adopcji zwierząt ze schronisk i odpowiedzialności
Opieka nad psem. Poradnik dla właścicieli. Polskie Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych – czas, koszty utrzymania psa, profilaktyka i potrzeby behawioralne
Opieka nad kotem. Poradnik dla właścicieli. Polskie Stowarzyszenie Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt – potrzeby kota w mieszkaniu, stymulacja, zdrowie i profilaktyka
Zachowanie i dobrostan psów i kotów w środowisku domowym. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie – różnice temperamentów, potrzeby ruchowe i psychiczne psów i kotów
Bardzo pomocny artykuł! Adoptowanie psa lub kota to duża odpowiedzialność, dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie domu przed ich przyjęciem. Dzięki praktycznym wskazówkom zawartym w artykule, można uniknąć wielu problemów i ułatwić nowemu członkowi rodziny adaptację. Polecam wszystkim, którzy planują adoptować zwierzę!
Bardzo pomocny artykuł! Adoptowanie psa lub kota to duża odpowiedzialność, dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie domu przed ich przyjęciem. Dzięki praktycznym wskazówkom zawartym w artykule, można uniknąć wielu problemów i ułatwić nowemu członkowi rodziny adaptację. Polecam wszystkim, którzy planują adoptować zwierzę!
Ta sekcja komentarzy jest tylko dla zalogowanych.